A Myth Factory: Political Myths in Former Yugoslavia and Successor States

February 22th to 26th 2010.
Meeting in Hague
The Institute for Historical Justice and Reconciliation


The Meeting “Myth Factory: Political Myths in Former Yugoslavia and Successor States” was held in the Institute for Historical Justice and Reconciliation in The Hague from February 22th to 26th 2010. It was organized by Center for History, Democracy and Reconciliation and Institute for Historical Justice and Reconciliation. Seven scholars from Bosnia, Croatia, Serbia and Slovenia took part in it and worked on writing the Shared Narrative about Myth Factory: Political Myths in Former Yugoslavia and Successor States. The term “shared narrative” describes a joint exploration of historical data that interwines and brings closer perspectives of two or more national histories that are in direct conflict. Shared Narratives aim to provide a space for stakeholders from different communities to find an historical identity that transcends conflicting exclusivity. The goal is to erase the dichtonomies along national, religious, ethnic or racial lines and take into account interpretations of the data as viewed by the various interlocutors. It is step in a process of conflict resolution. The shared narrative is unlikely to be linear or mono – vocal and most likely has distinct registers and diverse interpretations and perspectives.

Scholars found that the Balkans, or Southeastern Europe, in particular the new nation-states formed in the territory of the disintegrated Yugoslav federation, makes up an instructive laboratory for the study of nation-formation. It is, besides the Middle East, perhaps the most interesting “lab of nationalism” in the modern world. The wars of the 1990s and postwar decades have been accompanied by dynamic myth-making and interaction of conflicting interpretations of a common, shared history of the local peoples. So, they made decission that this Shared Narrative will take advantage of this laboratory by testing existing models; supplementing or revising the rich theoretical treasury, and – for us, natives of the region perhaps the priority – de-mythologizing the new nationalist myths because the imposing such de-mythologization from outside, usually creates the opposite of the intended. During the Meeting participants stressed the necessity of cooperation of the scholars in the region, and the importance of discussions and common positions relating to de-mythologizing of the past, mutual understanding and suppressing the stereotypes of nationalism.


Članovi tima “Fabrika mitova: Politički mitovi na prostoru bivše Jugoslavije i država naslednica” koji je deo projekta “The Facing the Past – Searching for the Future” sastali su se u Hagu od 22. do 26. februara 2010. da bi radili na pisanju zajedničkog narativa vezanog za pomenutu temu. Ovom akcijom naučnici iz Bosne i Hercegovine, Hrvatske, Slovenije i Srbije žele da doprinesu dekonstrukciji političkih mitova u podeljenim multietničkim društvima iz kojih nastaju uzajamno neprijateljske nacionalne države, a koje su u mnogim slučajevima širom sveta bile uzrokom građanskih i agresivnih ratova, ozbiljnih konflikata i dugotrajne nestabilnosti.

Okupljeni naučnici smatraju da svaka od novonastalih “nacija” na prostoru bivše Jugoslavije, bez obzira na njenu stvarnu ekonomsku održivost i napredak u političkoj tranziciji zamislila je sebe kako je htela. Pri tome su ovi državotvorni (nation-building) utemeljiteljski mitovi upućivali na susede kao neprijatelje, agresore, uzroke svim poteškoćama u ranijem, sadašnjem i budućem istorijskom razvoju.

Dakle, trenutačno najveći uzrok nestabilnosti su mitovi koji u skladu sa interesima jednog dela vladajućih sadašnjih elita “tumače” istoriju Drugog svetskog rata i ratova 1990-tih. Ovi mitovi pokušavaju da pretvore pobednike Drugog svetskog rata u gubitnike, a gubitnike u pobednike. Oni također pokušavaju da prikažu rat u Bosni i Hercegovini i Hrvatskoj, 1991-1995, kao rat u kome je svaka od zaraćenih strana vodila oslobodilački, pravedni i odbrambeni rat pa čak i sveti rat jer uz svaku od zaraćenih etničkih snaga stajala je i njena većinska religija. Međutim, nalazi i otkrića nezavisnih organizacija za ljudska prava, objektivnih objektivnih studija, zatim dosadašnje presude Tribunala UN za ratne zločine sa sedištem u Hagu pa čak i mnoga novija istraživanja javnog mnenja među razočaranim građanima post-jugoslovenskih država, ukazuju na jednostavnu istinu da se radilo o tragediji naroda, ratu za ubijanje nevinih ljudi, etničko čišćenje i u pozadini toga otimačinu bogatstva koje je multietničkim snagama stvoreno u zajedničkoj državi kroz modernizaciju i socijalizam posle Drugog svetskog rata. Zbog toga se mitovi koji tretiraju noviju istoriju ne smeju tolerisati. Politički i verski lideri moraju uputiti jedni drugima javna izvinjenja zbog genocidnih zločina počinjenih i u Drugom svetskom ratu i u ratovima 1990-tih u ime nacionalističkih ideologija etno-konfesionalno homogenih država. Svaka se od stranaka, pokreta i država umešanih u rat 1991-1995 mora pomiriti s činjenicom da iako krivnja nije ravnomerno raspoređena, svaka strana nosi svoj deo odgovornosti i za jedan u biti zločinački rat i za propale tranzicije. Uostalom tako je u demokratske zemlje s demokratskom političkom kulturom pretvorena Nemačka posle Drugog svetskog rata, dakle primenom kombinacije sile i preodgoja. Zemljama naslednicama bivše Jugoslavije, napose onima umešanim u rat 1991-1995 koji je i izazvao najveću destrukciju, potrebna je politička kultura jednog liberalno-demokratskog sekularnog društva oslobođenog mitskih interpretacija istorije i sektaškog mentaliteta.